http://media.jamnews.ir/Original/1391/06/11/IMG10414309.jpg

رفت آن مدٌاح اهل بیت بر بیتش درود
رفت یک تن از بزرگان دیار این سرود

رحمتش فرما خداوندا که قلبی پاک داشت
لطف تو والاست بر این کالبد فرما فرود



 
۹۴/۱۲/۱۴ :: ۰۰:۳۰ برشی از یک کتاب«نوحه» پاپ‌ترین موسیقی ایران استخبرگزاری فارس: «نوحه» پاپ‌ترین موسیقی ایران است
اطلاق واژه مردمی «پاپ» بر نغمات رایج در حوزه هنر ستایشگری اهل بیت(ع) واقعی‌تر به نظر می‌رسد.
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری فارس، در فرهنگ لغات انگلیسی واژه‌ «پاپ»(pop)، مخفف «پاپ یولار»(popular) به معنای «عامه پسند» و در زبان آلمانی، واژه‌ای «فولکـ»(folk) به معنای «مردم» ذکر شده است. واژه‌ «فولکاور» نیز به مفهوم «موسیقی، باورهای عمومی مردم، افسانه‌ها و داستان‌ها» تعبیر شده است. عبارات «پاپ موزیک»(pop music) یا «فولک موزیک»(folk music) نیز، ملهم و منبعث از این تعابیر است.
قاسم آریانی رئیس مجمع ستایشگران اهل بیت علیهم‌السلام و نویسنده کتاب «مداحی چگونه، وقتی نمی‌دانم چگونه؟» به تبیین مسأله مداحی و مقایسه آن با موسیقی پاپ پرداخته است:
در فرهنگ عامه از موسیقی «پاپ»‌ یا موسیقی «فولکور» به عنوان موسیقی «عامه پسند و مردمی» یاد می‌شود. در خصوص موسیقی کلاسیک، غیر کلاسیک، پاپ یا فولکور ایرانی، اظهار نظر و تقسیم‌بندی‌های متفاوتی صورت گرفته است، از جمله اینکه: به اعتقاد صاحب‌نظران حوزه‌ موسیقی، «نوحه» پاپ‌ترین، مردمی‌ترین و سنتی‌ترین موسیقی ایران است.
به نظر نگارنده نیز گزینش «نوحه» به عنوان پاپ‌ترین و مردمی‌ترین موسیقی ایران کاملاً صحیح و منطقی به نظر می‌رسد ضمن اینکه در فرهنگ عامه و در مقایسه با موسیقی پاپ غربی، از سبقه‌ی طولانی و اعتبار فراگیرتری نیز برخودار است. در این خصوص نه تنها افراد مذهبی، بلکه طیف گسترده‌ای از اقشار و طبقات اجتماعی اعم از فرهنگیان، صنعتگران، سیاست‌مداران، پیشه‌وران، و حتی اقلیت‌های مذهبی غیرمسلمان را می‌توان از حامیان و علاقه‌مندان به «نوحه» و نغمات عاشورایی برشمرد.
این محبوبیت و اقبال عمومی، برجسته‌ترین وجه تمایز هنر مداحی به عنوان مردمی‌ترین هنر ملی، در مقایسه با موسیقی پاپ غربی است. به اعتقاد نگارنده، گر چه از لحاظ عنوان، موسیقی «پاپ» و «نوحه» هر دو در هر گروه موسیقی‌های مردمی و عامه‌پسند تعریف شده‌اند؛ لیکن به معنای واقعی در فرهنگ عمومی، موسیقی پاپ غربی به هیچ وجه قابل مقایسه با شأن و جایگاه «نوحه» و موسیقی عاشورایی نیست.
مردم دیندار و انقلابی ما با نوحه به مفهوم خاص و با هنر ستایشگری اهل بیت علیهم‌السلام به مفهوم عام، زندگی می‌کنند. به گونه‌ای که نام فرزندانشان متأثر از قهرمانان کربلا و لالایی کودکانشان ملهم از نغمات «نوحه» است.
از طرفی شاید اطلاق واژه‌ «پاپ» بر موسیقی پاپ امروزی، چندان که می‌بایست صحیح نباشد؛ زیرا با شنیدن واژه‌ «پاپ» یا «مردمی» انتظار این است که عامه‌ مردم برخوردارتر باشند لیکن برخلاف عنوان «مردمی» تحمیل هزینه‌های گزاف و پرداخت مبالغ سنگین در ازای خرید بلیط ورودی به سالن‌های اجرا همچنین مغایرت‌های ساختاری غیر همسو با فرهنگ دینی جامعه، باعث شده که صرفاً خواص مردم و نه عامه مردم، از این نوع موسیقی بهره‌مند باشند. در نقطه مقابل؛‌ اطلاق واژه مردمی «پاپ» بر نغمات رایج در حوزه هنر ستایشگری اهل بیت(ع) واقعی‌تر به نظر می‌رسد؛ چرا که شرکت در محافل مذهبی و بهره‌مندی از الحان و موسیقی قدسی رایج در عرصه هنر مداحی آن هم به صورت کاملاً رایگان از یک سو، و قرابت این نوع موسیقی با باورهای آیینی عامه از سوی دیگر باعث شده همه اقشار مردم، از خرد و کلان پیر و جوان از روشنفکر و عامی، بتوانند از آن بهره‌مند شوند.
با این رویکرد به نظر می‌رسد، اتصاف به صفت «عامه پسند» در خور موسیقی پاپ غربی نیست زیرا برخلاف عنوان «عام» نیازمند «مکان خاص»، «مخاطب خاص» و پرداخت «مبالغ خاص» است!
زیبای زشت
«ان الله جمیل و یحب الجمال»؛ خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد. اصولاً اسلام مخالف زیبایی نیست. زیبایی رخسار، زیبایی گفتار، زیبایی اصوات و اشکال همه از نعمات الهی محسوب و مورد ستایش شارع مقدس است لیکن آنچه مورد تقبیح و نکوهش اسلام واقع شده، آن زیبایی است که در خدمت زشتی باشد. از این منظر نغمات و الحانی که موجب تلطیف روح و جان و در خدمت هدایت، رشد، کمال و سعادتمندی انسان ارزیابی می‌شوند؛ همچون زیبایی نغمات قرآن با الحان قدسی ستایشگران، نه تنها مشمول نگاه منتقدانه‌ای اسلام نبوده بلکه استفاده بهینه از آن، ملهم از فرمایشات رسول اکرم و ائمه‌ هدی علیهم‌السلام نیز شده است.
آن زیبایی که در خدمت زشتی باشد، خود نوعی زشتی محسوب می‌شود!
استفاده ابزاری، ظلمی ناروا
همانگونه که ذکر شد فرهیختگان عرصه موسیقی ملی اذعان دارند که اصیل‌ترین و کهن‌ترین ملودی پاپ ایران، نوحه‌ها و نغمات قدسی رایج در عرصه ستایشگری اهل بیت(ع) است کما اینکه به اعتراف فعالان موسیقی کشور، دوام و بقای موسیقی فاخر ملی، مرهون هنر ستایشگری اهل بیت(ع) و تعزیه خوانی است.
آنچه مسلم است، فرهنگ اصیل ایران باستان با آن قدمت و اصالت مثال‌زدنی که منشأ اثر و الهام‌بخش سایر فرهنگ‌ها و ملل جهان است، به استشهاد آثار به جای مانده در ابنیه‌ باستانی، حتی پیش از ظهور اسلام تجلی عفت، اصالت و نجابت بوده به گونه‌ای که در بین تمامی تصاویر تاریخی حجاری شده بر تخته سنگ‌ها برای مثال یک مورد یافت نمی‌شود که «مکشوف الحجاب» باشد، لذا نمی‌توان پذیرفت که موسیقی برخاسته از چنین فرهنگی ناشر و مروج شهوت‌رانی و اباحه‌گری باشد.
رواج موسیقی در محافل می‌گساری و ملاعبه، یقیناً یک نوع استفاده ابزاری از موسیقی است و تنزل بخشیدن به موسیقی موجه و معناگرا روا داشته است حال آنکه موسیقی در عرصه‌های قدسی و آیینی، طبق مستندات پیش گفته و به قول آیت‌الله جوادی آملی، می‌تواند زمینه‌ساز در قرآن شود (رجوع به ذیل عنوان آهنگ قرآن زمینه‌ساز تدبیر در قرآن)‌یا استعمال نوعی حماسی آن، همانگونه که در دفاع مقدس شاهد بودیم می‌تواند برانگیزاننده‌ی شور حماسی، تهور و شجاعت رزمندگان اسلام باشد و یا موسیقی نوع عرفانی، که موجب تعالی حالت معنوی در مناجات با ذات‌ اله می‌شود.
نتیجه اینکه: موارد استعمال را نباید به پای خود موسیقی، گذاشت زیرا آنچه مورد شائبه است؛ موارد استعمال موسیقی است نه ذات آن.
انتهای پیام/ک
 




 
می رسد ماه محرٌم « روز حقٌ »
 
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ﴿۱﴾
خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ ﴿۲﴾
اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ ﴿۳﴾
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ﴿۴﴾
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ﴿۵﴾
كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى ﴿۶﴾
أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى ﴿۷﴾
إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى ﴿۸﴾
 
آی ! دارد می رسد ماه محرٌم ، « روز حق »
روز فریاد حسینی در دفاعِ از « علَق »
 
گرکه انسانی مبادت خامُشی در راه او
راه حق ٌ پیما کرامت را ز درگاهش بجو
 
پس بخوان حق را ! بنام حق نما فریادها
ذیل نام « او » نما از راد مردی یادها
 
« اقراء باسم ربٌک » سررشته عشقِ وی است
داستان ِ جنگ حق با وعده ی ملک ری است
 
وعده های حاکمان ، حتی نوشته ، کاذب اند
صدق اصحاب حسینی در ره حق جاذب اند 
 
صدق پیش آور و اخلاصی نما در راه حق 
تا شوی پیروز و با هر علم و منطق منطبق
 
« خلق الانسان » بهرچه ؟ بیاندیش ای عزیز
علم تنها مینماید هر حق از باطل تمیز
 
آی ، « ای شمر زمانه » ! هربشر خلق خداست
راه رحمان و رحیمی از ره کینه جداست
 
با کلام خوش توان کردن جهان را یک بهشت
نفرتی ! بیدار شو ! ریشه مَکَن هرچیز کشت
 
آنچه می گوئی همه از نخوت و کبر و ریاست 
دین و ایمان از تو رفته ، آنچه مانده یک « هوا » ست
 
آی ! عقده ، کینه ، نفرت ، خود پرستی باطل ا ست 
هرکه در راه حسینی نیست از حق غافل است
 
هرکجا سدٌی بسازی بر چنین سیل ضرر 
نفع خواهی داشت اندر هرسفر یا هر حضر
 
ما همه در راه عُقبائیم ، راحل ، دیر و زود
سر فرود آور به قرآن و فرامین ودود .....
 
شنبه 19 مهر 1394 ساعت 14
علیرضا آیت اللهی
 


 
دگرگونی و تحوٌل در ادبیات و موسیقی تعزیه در دوره قاجاریان (4)
 
از ویژگی ها و ممیزات این دوره قرینه خوانی یا همانند خوانی است . توضیحی در باره آن ، ابتکار تعزیه خوانان استاد و هنرمند ، ترکیب همانندی با تضاد و تباین ، کمال و زیبائی و تنوع ، مثال از چند تعزیه ، مایه های هم مقام و همسایه ، 
مرکب سازی و فرق آن با مخلوط خوانی ، تعزیه خوان دستگاه نمی خواند ، گوشه ها و مایه ها را به صورت پراکنده می خواند ،
ابتکار و بدیهه خوانی ، تغییراتی در کیفیت و برخی آهنگ های فرعی می دهند ؛ مثال برای هریک .
در نظر گرفتن چهره و اندام و صدا برای اشخاص تعزیه و توضیحی در باره برخی از تعزیه خوانان مشهور گذشته در صورت لزوم .
نکته جالب : در بسیاری از موارد و البته در تعزیه نامه هائی که بوسیله تعزیه سازان استاد ساخته شده ، ساختن و پرداختن اشعار در قالب معینی  بیشتر به خاطر آهنگ ویژه  با حالت نمایشی خاص آن بوده است ، نظری که امروز در میان آهنگ سازان  مورد یحث است .
اشاره کوتاهی به موسیقی غیر آوازی تعزیه  ، تکمیل اسباب و ابزار موسیقی ، تغییراتی جزئی که در جنگ پیش آمد . اشیاء طبیعی جای اشیاء نمادی یا سمبلیک و غیره ...
تعزیه  ، موسیقی تعزیه ، قرینه خوانی ، اندام و مشخصات تعزیه خوان ، مرکب خوانی
عنایت الله شهیدی . دگرگونی و تحول در ادبیات و موسیقی تعزیه در دوره قاجاریان . جزوه فتوکپی شده . توزیع شده در تابستان 1354 طی سمپوزیوم تعزیه ( در جشن هنر ) در شیراز صص 1 و 2 .
 


سوم : تحوٌل کمٌی و کیفی در متن و محتوای تعزیه ها ، اشارات برخی از نویسندگان و پژوهشگران در این مورد کافی نیست ، در باره تحوٌل اجتماعی و صوری سخن بسیار گفته اند ؛ امٌا در این مورد ، کم . اشاره به تحولاتی که در این زمینه ها پدید آمد . محدود بودن حرکت و عمل در تعزیه های قدیم ، تکیه کلام های تکراری ، اشعار ساده و عوامانه ، احساس و تصور ساده تعزیه سازان کهن از وقایع ، نقش فرعی و ضعیف مخالف خوانان و علٌت آن ، سادگی و محدود بودن وسایل و اسباب تعزیه ، ابزار و وسایل ساده موسیقی ، قراردادی بودن جنگ ، یکنواخت بودن آوازها و آهنگ ها .
 امٌا در دوره تحوٌل : آگاهی و بصیرت نسبی تعزیه سازان به کار خویش . چند مثال  : فزونی حرکت و عمل  و جنبه نمایشی تعزیه ها نقش بیشتر مخالف خوانان ، شمر و ابن سعد به عنوان فرماندهان و سران سپاه شناخته می شوند ؟ و برای آنان مجالس بزم و رایزنی و غیره تشکیل می شود . 
تاثیر این تعزیه در نمایش و اشعار : تعزیه ساز در عین اینکه مقام و موقع نمایشی و حتی اجتماعی آنان را بالا می برد ، در تحقیرشان می کوشد .
از دیدگاه تعزیه سازان گذشته مفهوم تحقیر و تعظیم چیز دیگری بود ؟ .
آهنگ ها متنوع می شود .، تعیین آهنگ ها و مایه های آواز به اقتضای حالت و کیفیت حوادث و وقایع ، ورود آهنگ های شاد و نیمه ضربی در تعزیه برای اشقیا یا اشخاص میانه حال مانند زرتشتی و فرنگی و غیره .
نکته جالب ، آهنگ های ویژه ای است که برای فرنگی و یهودی و... و یا برای فرشتگان و جبرئیل و مانند اینها ساخته اند، یعنی آهنگ با توجٌه به موقعیت آنها  و یا حالتی را که میان می کشد  ساخته شود و نام و اجرای آهنگ ها در صورت لزوم حتی صدای مرده ها  را در دو نوع تعیین کرده اند .
تعزیه ، تحول در تعزیه ، موسیقی تعزیه ، تعزیه خوان ، صدای مرده
عنایت الله شهیدی . دگرگونی و تحول در ادبیات و موسیقی تعزیه در دوره قاجاریان . جزوه فتوکپی شده . توزیع شده در تابستان 1354 طی سمپوزیوم تعزیه ( در جشن هنر ) در شیراز صص 1 و 2 .
 


 
 
 
 
دگرگونی و تحوٌل در ادبیات و موسیقی تعزیه در دوره قاجاریان (2)
اوٌل : توضیحی  کوتاه ....
1 - خاطرات و تجاربی که از تعزیه های گذشته داریم
2 - سفرنامه ها و منابع کتبی و کمبود و نقص و نارسائی آنها
3 - جُنگ ها و تعزیه نامه هاکه از مهم ترین منابع است .
4 - تعزیه های امروز و عیوب آنها
دوٌم : الف - معنا و مفهوم دگرگونی و تحوٌل در پدیده های اجتماعی ، ثیات و تحول سنٌت ها
چرا تعزیه پویا و تحول پذیر است ؟
1 - وجود عوامل و عناصر گوناگون اجتماعی ، مذهبی ، هنری ذوقی در آن .
2 - تحول پذیری فرهنگ ایرانی که ناشی از غنا و جامعیت و ابعاد گوناگون آن است .
اشاره ای کوتاه به فرهنگ و فلسفه ایرانی اسلامی که چند بعدی است و از این رو دچار مشکلات و تنگناهای فکری دیگران نمی شود .
ب - اشاره ای به سیر تکامل تعزیه در شهرها و روستاها، تحول سوری و اجتماعی آن ، تعزیه های با شکوه و مجلل و تعزیه های سنٌتی و ساده .
عنایت الله شهیدی . دگرگونی و تحول در ادبیات و موسیقی تعزیه در دوره قاجاریان . جزوه فتوکپی شده . توزیع شده در تابستان 1354 طی سمپوزیوم تعزیه ( در جشن هنر ) در شیراز ص 1
 


دگرگونی و تحوٌل در ادبیات و موسیقی تعزیه در دوره قاجاریان (1)
 
از عنایت الله شهیدی
 
فهرست و خلاصه سخنرانی
 
مقدمه (1)
موضوع اصلی سخن بنده بحث و بررسی کوتاهی است از تحولات ادبی تعزیه در دو قرن اخیر .
امٌا چون این بحث طییعتا" با موسیقی و برخی از جنبه های نمایشی تعزیه ارتباط می بابد ، در باره آنها نیز در حدودآگاهی و صلاحیت خود اشاره هائی خواهم کرد .
از سوی دیگر سخن در باب دگرگونی و تحول خواه نا خواه پای علل و عوامل گوناگون آن را نیز به میان می آورد که این خود مطلبی است وسیع و پردامنه ، و ناگزیر باید از آنها نیز درگذشت .
بنابر این اجازه بفرمائید از این مقدمات تا به اشاره کوتاه و گذرائی اکتفا شود تا برسیم به مطلب اصلی .
عرایض خود را به پنج بخش تقسیم کرده ام :
اوٌل ، توضیحی کوتاه در باره منابع مستقیم تعزیه شناسی
دوٌم ، اشاره ئی به ویژگی های فرهنگی ایرانی و تکامل صوری و اجتماعی تعزیه .
سوٌم ، تحوٌل در برخی از جنبه های هنری و موسیقی تعزیه .
چهارم ، تحولات ادبی تعزیه
پنجم ، در باره تعزیه نامه ها به اختصار .
عنایت الله شهیدی . ص 1
 


تعزیه شناسان ایرانی . عنایت الله شهیدی . از استان تهران 
 
عنایت الله شهیدی ( از خاندان آل شهید ثالث )
 
زاده ۱۳۰۴ خورشیدی در روستای برغان از توابع شهرستان ساوجبلاغ
« پس از دریافت کارشناسی و کارشناسی ارشد حقوق قضایی و علوم اجتماعی موفق به اخذ درجه دکتری در رشته  فلسفه و کلام اسلامی شد » حسین عسکری.  
استاد فلسفه اسلامی در دانشگاه تهران
نوشته اند « از دهه چهل هجری شمسی به مطالعه جدی درباره هنر تعزیه پرداخت »
وی یکی از نخستین سخنرانان سمپوزیوم تعزیه در جشن هنر شیراز بود  و مطالبش زا اینگونه شروع کرد که :
نوشته من با عجله تهیه شده است . بعدا" با ذکر مثال هائی آن را تکمیل کرده ام ؛ امٌا به دلیل وقت کم فقط کلٌیات را مطرح می کنم ...
امٌا ایشان ضمن سخنرانی یکی از دیگر سخنرانان مطالبی ارزشمند مطرح کرد که کم از اصل سخنرانی خود وی نبود ....
و بعدا" این سمپوزیوم و به ویژه پروفسور چلکوفسکی و جلال ستاری را از مشوقان خود در تعزیه پژوهی ذکر کرده است .
« طرح تفصیلی و جامع پژوهش تعزیه خوانی در ایران با در نظر گرفتن همه موضوع ها و مباحث مربوط به تعزیه و تعزیه خوانی و ارزش و اعتبار اجتماعی و فرهنگی و پایگاه های هنری این نمایش آیینی در تاریخ هنرهای نمایش سنتی ایران ، مطالبی بودند که در کتاب« پژوهشی در تعزیه و تعزیه خوانی » پس از 12 سال تلاش جدی و عالمانه به وسیله استاد شهیدی تألیف شد و در سال 1379 به عنوان پژوهش برگزیده فرهنگی سال انتخاب شد. این کتاب ارزشمند در سال 1380 با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران در820 صفحه به چاپ رسید. علاوه بر این کتاب مقالاتی از استاد در نشریه های مختلف به ویژه فصلنامه « پژوهش تئاتر» و فصلنامه « هنر» به چاپ رسیده است. چند مقاله او نیز به وسیله پیتر چلکوفسکی (ایران شناس برجسته و استاد فلسفه شرق در دانشگاه های آمریکا) به انگلیسی برگردانده شد که سپس به فارسی ترجمه گردید.گویا قرار است آخرین کار پژوهشی مرحوم شهیدی یعنی « مقایسه تمام نسخه های عروسی قاسم» در آینده ای نزدیک به دست چاپ سپرده شود و این یعنی تولد نوشته پس از مرگ مؤلف .
منابع---------------------------------------------------------------------
عنایت الله شهیدی، پژوهشی در تعزیه و تعزیه خوانی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران، 1380/ «12سال تلاش جدی و عالمانه» ، کتاب هفته، ش 48 ، 25 اسفند1380/ « معرفی پژوهش ها و پژوهشگران فرهنگی برگزیده سال (دوره پنجم)1379» ، روزنامه اطلاعات، ش 22114، 3بهمن 1379/ « تعزیه، عشق ، رنج وکار»، روزنامه همشهری ( ویژه نامه روز هفتم) ، ش982 ، 10خرداد 1375 / پاسخ  مرحوم دکتر شهیدی به نامه حسین عسکری (دبیر انجمن حکمت ساوجبلاغ) ، 18آبان 1381. »
از منابع اینترنتی ( حسین عسکری ) .
- درگذشت : ۱۸ مرداد ۱۳۸۲)
مقاله ی مورد سخنرانی وی در این وبسایت می آید .
 



تعداد صفحات :

 | 1 |  2 |  3 |  4 |  5 |  6 |  7 |